درسنامه آموزشی ادبیات فارسی کلاس نهم

درس 11: زنِ پارسا

بازدید236/3 K

تاریخ بروزرسانی1401/12/11

رابعة عَدَویّه از زنان عارف، پرهیزگار و بزرگ قرن دوم هجری است که در عبادت و نیکوکاری مشهور است. از او سخنان شیرین و آموزنده‌ای به جای مانده است. گوشه‌ای از زندگی او را از زبان عطّار نیشابوری در «تذکرة الاولیا» می‌خوانیم:

نقل است آن شب که رابعه در وجود آمد، در خانهٔ پدرش چندان جامه نبود که او را در آن بپیچند و چراغ نبود.¹ پدر او را سه دختر بود. رابعه، چهارم بود. از آن، رابعه گویند.

پس عیال با او گفت: «به فلان همسایه رو و چراغی روغن بخواه».²

قلمرو زبانی: نقل است: گفته شده است / در وجود آمد: به دنیا آمد / جامه: لباس / آن شب: گروه قیدی / در وجود آمد: فعل مرکب / خانۀ: متمم / پدر ‍ش،: مضاف الیه / نبود (وجود نداشت): فعل غیر اسنادی / پدر او را سه دختر بود: را تغییر فعل (پدر او سه دختر داشت) / ازآن: قید علّت / پس: قید مختص / فلان همسایه: گروه اسمی / همسایه: متمم، فلان: وابستۀ پیشین (صفت مبهم) / رو، بخواه
قلمرو فکری: ¹ روایت کرده‌اند آن شبی که رابعه به دنیا آمد، در خانهٔ پدرش لباس به اندازه‌ای نبود که او را در آن قرار دهند و هیچ چراغی در خانه نبود که آن را روشن کنند. / ²به نزد فلان همسایه برو و به اندازه یک چراغ از او روغن (سوخت چراغ) قرض بگیر.

پدر رابعه عهد کرده بود که از مخلوق هیچ نخواهد. برخاست و به درِ خانهٔ آن همسایه رفت و باز آمد و گفت: «خفته‌اند».

پس دلتنگ بخفت و پیغمبر [را] - علیه الصلاة والسّلام - به خواب دید. گفت: «غمگین مباش که این دختر، سیّده‌ای است که هفتاد هزار [از] امّت من در شفاعت او خواهند بود».

قلمرو زبانی: عهد کردن: پیمان بستن / مخلوق: آفریده، مردم / بازآمد: برگشت / هیچ: مفعول / بازآمد: فعل پیشوندی / خفته‌اند: ماضی نقلی / دلتنگ: قید / علیه الصّلاة و السّلام : جمله معترضه / غمگین: مسند / که: حرف ربط وابستگی / این دختر: گروه اسمی (نهاد)، این: وابستۀ پیشین (صفت اشاره) / دختر: هسته
قلمرو ادبی: تضاد: رفت- بآزمد / دلتنگ: کنایه از ناراحت

چون رابعه بزرگ شد، پدر و مادرش بمردند و در بصره قحطی عظیم پیدا شد و خواهران متفرّق شدند ¹و رابعه به دست ظالمی افتاد. او را به چند درم بفروخت.² آن خواجه او را به رنج و مشقّت، کار می‌فرمود.³

روزی، بیفتاد و دستش بشکست. روی بر خاک نهاد و گفت: «الهی! غریبم و بی‌مادر و پدر، اسیرم و دست شکسته. مرا از این همه، هیچ غم نیست، الّا رضای تو؛ می‌باید تا بدانم که راضی هستی یا نه؟» ⁴

آوازی شنید که «غم مخور، فردا جاهیت خواهد بود، چنان که مقرّبان آسمان به تو نازند». ⁵

قلمرو زبانی: قحط: خشکسالی / عظیم: بزرگ، بسیار / متفرق: پراکنده / درم: درهم، واحد سکهٔ نقره / خواجه: آقا و صاحب / مشقت: سختی / غریب: بیگانه، بی‌کس / مقربان: نزدیکان / چون (وقتی که): حرف ربط وابستگی / ـَش: مضاف الیه / بمردند: ماضی ساده / در: حرف اضافه / بصره: متمم / چند درم: گروه اسمی / چند: وابستۀ پیشین (صفت مبهم) / درم: هسته (متمم) / روزی: قید زمان / رنج و مشقّت: مترادف / ـَش در دستش: مضاف الیه / نهاد: فعل گذرا به مفعول و متمم / الهی: منادا / الهی، غریبم و بی‌مادر و پدر و اسیرم و دست شکسته: این عبارت پنج جمله دارد / نیست: وجود ندارد (فعل غیراسنادی) / الّا: حرف اضافه / رضا: متمم / تو: مضاف الیه / بدانم: مضارع التزامی / مخور: فعل نهی، گذرا به مفعول / فردا: قید / «ت» در جاهیت: متمم / نازند (می‌نازند): مضارع اخباری
قلمرو ادبی: کنایه: روی بر خاک نهادن: تضرع و فروتنی به قصد راز و نیاز با خدا
قلمرو فکری: ¹در شهر بصره خشکسالی و نایابی بزرگی به وجود آمد و هر سه خواهر رابعه پراکنده شدند و رفتند. / ² او را به چند سکه نقره فروخت. / ³ارباب رابعه انجام کارهای سخت و دشوار را به او دستور می‌داد. / ⁴صورتش را بر روی زمین گذاشت (سجده) و به خداوند با حالت راز و نیاز گفت: خدایا غریب و تنها و یتیمم، اسیرم و آسیب دیده. از این همه سختی ناراحت نیستم، مگر خشنودی تو، پس باید بدانم آیا از من خشنود هستی یا نه. / ⁵صدایی شنید که می‌گفت: غمگین نباش، در آینده چنان مقامی خواهی داشت که تمام فرشتگان و نزدیکان درگاه الهی به تو افتخار می‌کنند.

پس رابعه به خانه رفت و دایم روزه داشتی و همه شب نماز کردی و تا روز بر پای بودی. ¹

شبی خواجه از خواب درآمد.² آوازی شنید. نگاه کرد، رابعه را دید در سجده، که می‌گفت: «الهی! تو می‌دانی که هوای دل من در موافقت فرمان توست و روشنایی چشم من در خدمت درگاه تو.³ اگر کار به دست من استی، یک ساعت از خدمتت نیاسودمی؛ امّا تو مرا زیر دست مخلوق کرده‌ای؛ به خدمت تو از آن، دیر می‌آیم».⁴

قلمرو زبانی: هوا: میل و خواسته / موافقت: همراهی / استی: می‌بود / یک ساعت: یک لحظه / نیاسودمی: نمی‌آسودم / از آن: به آن سبب / دایم: قید / داشتی، کردی، بودی: ماضی استمراری به شیوه گذشته: (می‌داشت، می‌کرد، می‌بود) / تا: حرف اضافه (نکته: «تا» وقتی فاصلۀ زمان یا مکان را نشان می‌دهد، حرف اضافه است. / درآمد: فعل پیشوندی / آوازی: مفعول / شنید: فعل ساده، گذرا به مغعول / کرد، دید، می‌گفت: فعل ساده / هوای دل من: گروه اسمی / هوا: هسته (نهاد) با دو وابستۀ پسین، دو ترکیب اضافی / روشنایی چشم من: گروه اسمی / روشنایی: هسته / اگر: حرف ربط وابستگی / ‍َت: مضاف‌الیه / نیاسودمی (نمی‌آسودم): ماضی استمراری / اما: حرف ربط / زیر دست مخلوق: گروه اسمی (مسند) / زیر دست: هسته / مخلوق: مضاف الیه / کرده‌ای: فعل اسنادی / کار به دست کسی بودن: کنایه از اختیار داشتن / زیر دست: کنایه از در خدمت کسی بودن / از آن: قید علّت / دیر: قید / خدمت: متمم / می‌آیم: فعل مضارع اخباری
قلمرو ادبی: تناسب: فرمان، درگاه و دل، چشم
قلمرو فکری: ¹پیوسته روزه می‌گرفت و هر شب به نماز می‌ایستاد و تا صبح در حال عبادت بود. / ² یک شب خواجه از خواب بیدار شد. / ³خدایا! تو آگاه و باخبری که آرزو و میل قلبی من در همراهی و اطاعت کردن از فرمان و دستور توست و نور چشم‌های من در خدمت آستان و درگاه توست. / ⁴ اگر اراده و اختیار این کارها در دست من بود، حتی یک لحظه هم از خدمت درگاه تو آسوده و بی‌خیال نمی‌ شدم، اما تو مرا زیردست و غلام آفریده‌ای به همین علت دیر به خدمت و نیایش و عبادت تو حاضر می‌شوم.

شبی دزدی درآمد و چادرش برداشت. خواست تا ببرد، راه ندید. چادر بر جای نهاد. بعد ار آن، راه باز یافت. دگر بار چادر برداشت و راه باز ندید؛ همچنین تا هفت نوبت.

از گوشهٔ صومعه آواز درآمد که: «ای مرد! خود را رنجه مدار که او چند سال است تا به ما دل سپرده است.¹ابلیس زهره ندارد که گِردِ او گَردد؛ دزد را کی زَهرۀ آن بوَد که گِرد چادر او گردد؟² تو خود را مرنجان ای طرّار! که اگر یک دوست خفته است، دوست دیگر بیدار است».³

قلمرو زبانی: درآمد: داخل شد / دگربار: بار دیگر، دوباره / همچنین: همین‌طور / صومعه: پرستشگاه / رنجه: آزرده / زهره: جرأت، شهامت / گرد: پیرامون / طرار: دزد، راهزن / شبی: قید زمان / درآمد: برداشت (فعل پیشوندی) / ـَش: مضاف الیه / ببَرد: مضارع التزامی / بعد از آن: گروه قیدی / باز یافت، برداشت: فعل پیشوندی / ندید: فعل ساده / واژة «باز» در جملهٔ «راه باز ندید»: قید / آواز در آمد: جملهٔ دو جزئی (نهاد+ فعل پیشوندی) / مرد: منادا / دل سپردن: کنایه از دوست داشتن / زهرا نداشتن: کنایه از کنایه از جرأت نداشتن / دزد را کی زهرهٔ آن بود که گرد چادر او گردد؟: پرسش انکاری / سپرده است: ماضی نقلی / گرد او: قید / گردد: فعل غیر اسنادی و مضارع التزامی (بگردد) / کی: قید پرسشی / دوست: استعاره از رابعه / دوست: خداوند / خفته، بیدار: تضاد (طباق)
قلمرو ادبی: کنایه: دل سپردن: علاقه‌مند و دلبسته‌شدن / زهره داشتن: جرأت داشتن / تضاد: خفته و بیدار / پرسش انکاری: دزد را کی زهره ... / تکرار: دوست
قلمرو فکری: ¹ای مرد! به خود سختی نده، زیرا او چند سال است که دلش را به ما داده است. / ²شیطان جرئت ندارد که اطراف او نزدیک شود و صدمه‌ ای به او برساند. دزد چگونه می‌تواند به او نزدیک شود و به او آسیب برساند؟ / ³ تو خود را آزار نده ای دزد، زیرا اگر یک دوست (بنده خوب خدا) در خواب است، دوست بسیار با ارزش او (خداوند) بیدار است و مراقب اوست.

تذکرة الاولیا، عطّار نیشابوری

1- چرا پدر رابعه، شب تولّد او دلتنگ خوابید؟
زیرا دخترش به دنیا آمده بود اما آنها نه در خانه لباس زیادی داشتند که او را در آن بپیچیند و نه توانسته بود روغنی برای چراغ پیدا کند.

2- چه عنوان‌های دیگری می‌توان برای این درس انتخاب کرد؟
زن با خدا، زن کامل، انسان متوکل، شفیع امت، مقام زن، رابعه و طرار، زن پاکدامن، زن مقرب و...

3- مهم‌ترین ویژگی‌های اخلاقی رابعه چه بود؟
راضی بودن به رضای خدا، توکل به خدا، شکرگزار نعمت‌های خدا بودن، فروتنی در مقابل خدا، پارسا و پاکدامن

دانش زبانی: گروه فعلی (3)

فعل گذشته (ماضی) استمراری:

به جمله‌های زیر، توجّه کنید.
- روزها می‌گذشت و او هرچه بیشتر می‌آموخت، علاقه‌اش به دانش اندوزی بیشتر می‌شد.
- پدرم بیشتر به مسافرت می‌رفت و هدیه‌های فراوانی می‌آورد.

به فعلی که در گذشته به تکرار و استمرار انجام می‌شده است، گذشته «استمراری» گویند. این فعل با افزودن پیشوند «می» به اوّل فعل گذشته ساده ساخته می‌شود.

ساخت فعل گذشته استمراری: $ \leftarrow $ می + بن گذشته + شناسه

مفرد	جمع
می + رفت + ـَ م	می + رفت + یم
می + رفت + ی	می + رفت + ید
می + رفت + $\emptyset $	می + رفت + ند

گذشته مستمر (جاری):

به جمله‌های زیر، توجّه کنید:
- داشتم می‌رفتم که حسن آمد.
- داشت باران می‌بارید که بازی شروع شد.

در جمله‌های بالا «داشتم می‌رفتم» و «داشت می‌بارید» فعل گذشته مستمر هستند. فعلی که به جریان انجام عملی در گذشته به همراه کاری دیگر دلالت دارد، فعل «گذشته مستمر» نامیده می‌شود. هرگاه فعل‌های کمکی «داشتم، داشتی، داشت، داشتیم، داشتید، داشتند» را به اوّل گذشته استمراری بیفزاییم، فعل گذشته مستمر، به دست می‌آید.

ساخت فعل گذشته مستمر: $ \leftarrow $ گذشته ساده از مصدر داشتن + گذشته استمراری فعل مورد نظر

مفرد	جمع
داشتم می‌نوشتم	داشتیم می‌نوشتیم
داشتی می‌نوشتی	داشتید می‌نوشتید
داشت می‌نوشت	داشتند می‌نوشتند

1- درباره نمونه‌هایی از فداکاری زنان ایرانی در انقلاب اسلامی و دفاع مقدّس، گفت‌وگو کنید.
زنان ایرانی چه در انقلاب و چه در دوران دفاع مقدس، همراه و همگام با مردان قدم برداشتند. زنانی مانند: فرنگیس حیدرپور، فوزیه شیردل و طیبه واعظی

2- درباره یکی از زنان بزرگ شاهنامه فردوسی، تحقیق کنید.
گرد آفرید نخستین شیر زن حماسه ملی ایران است. گرد آفریدِ دلربا و چالاک با این که در شاهنامه حضوری کوتاه دارد و شکست هم می‌خورد، بسیار برجسته است و یکی از گیراترین زنان شاهنامه است. وی را می‌توان مانند فرانک، ارنواز و شهرناز نمونهٔ زن اصیل ایرانی دانست. در میان مرز ایران و توران دژی به نام «دژ سفید» بود که گژدهم پدر گردآفرید بر آن حکمرانی می‌کرد. داستان گردآفرید از رسیدن سهراب به دژ سپید شروع می‌شود. وقتی سهراب به دژ سفید رسید با هژبر روبه رو شد و هژبر را شکست داد و در کمال ناباوری سربازان دژ سپید، سهراب هژیره را نکشت و او را به اسارت گرفت و به درون سپاه خود فرستاد، از آنجا که فرمانده دژ سپید گژدهم پیرمردی سالخورده بود و یک پسر نوجوان داشت، گرد آفرید دختر ارشد او، لباس نظامی بر تن کرد. سهراب او را به نبرد طلبید. پس از رویارویی سهراب و گردآفرید، گرد آفرید متوجه شد توان مقابله با سهراب را ندارد از این رو تصمیم به فرار گرفت که در راه سهراب به او رسید و با ضربه‌ای کلاه خود گردآفرید که چهره او را پنهان کرده بود، برداشت و متوجه شد او دختری زیباروی است. گردآفرید که خود را شکست خورده و تسلیم دید دست به نیرنگ زد و به سهراب وعده‌های دروغین داد. سهراب که شیفته گردآفرید شده بود، پیشنهادش را قبول کرد و با او به سمت دروازه دژ سپید روانه شد. در میانه راه گردآفرید با زیرکی به داخل دژ تاخت و دروازه را بر روی سهراب بست و سهراب را از نتیجه حمله به ایران و نبرد با رستم بر حذر داشت.

1- هر یک از واژگان زیر با کدام نشانه جمع به کار نمی‌روند؟

واژه / نشانهٔ جمع	ها	ات	ان
مخلوق	مخلوق‌ها	مخلوقات	-
طرار	طرارها	-	طراران
ظالم	ظالم‌ها	-	ظالمان
نظر	نظرها	نظرات	-
غریب	غریب‌ها	-	غریبان

2- با توجّه به متن درس، واژه «دوست» در جمله زیر، به چه اشاره دارد؟ «اگر یک دوست خفته است، دوست دیگر بیدار است».
دوست اول: بنده خدا (رابعه) دوست دوم: معشوق ازلی (خداوند)

3- در جاهای خالی، جمله‌های مناسب بنویسید. 2- او شعر را می‌سرود. 3- تو داشتی شعری را می‌سرودی 4- تو داشتی شعر می‌خواندی

روان‌خوانی: دروازه‌ای به آسمان

با خود می‌گفتم: از دوازدهم مهرماه 1359 چه به یاد داری؟ هیچ! آنجا که تو به آن پای می‌نهادی خرّمشهر نبود، خونین‌شهر نیز نبود... این شهر، دروازه‌ای در زمین داشت و دروازه‌ای دیگر در آسمان و تو در جست‌وجوی دروازهٔ آسمانی شهر بودی که به کربلا باز می‌شد و جز مردان مرد را به آن راه نمی‌دادند.

با خود می‌گفتم: جنگ، برپا شده بود تا «محمد جهان‌آرا» به آن قافله‌ای ملحق شود که به سوی عاشورا می‌رفت.

یک روز، شهر در دست دشمن افتاد و روزی دیگر آزاد شد. پندار ما این است که ما مانده‌ایم و شهدا رفته‌اند؛ امّا حقیقت آن است که زمان، ما را با خود برده است و شهدا مانده‌اند.

سال‌ها از آن روزها می‌گذرد و آن جوان بسیجی، دیگر جوان نیست. جوانی او نیز در شهر آسمانی خرّمشهر مانده است.

امّا آنان که یاد آن مقاومت عظیم را در دل محفوظ داشته‌اند، پیر شده‌اند و پیرتر. کودکان می‌انگارند که فرصتی پایان ناپذیر برای زیستن دارند؛ امّا چنین نیست و بر همین شیوه، ده‌ها هزار سال است که از عمر عالم گذشته است. فرصت زیستن چه در صلح و چه در جنگ، کوتاه است؛ به کوتاهی آنچه اکنون از گذشته‌های خویش به یاد می‌آوریم.

قلمرو زبانی: دروازه‌ای به آسمان: آسمان نماد معنویّت و روحانی است. / خونین شهر: ترکیب وصفی مقلوب (شهر خونین) ولی خونین‌شهر دیگر صفت نیست، بلکه اسم مشتق مرکّب است / جست‌وجو: مشتق مرکّب و اسم مصدر است / پندار ما این است که ما رفته‌ایم و شهدا رفته‌اند امّا حقیقت آن است که زمان، ما را با خود برده است و شهدا مانده‌اند: اشاره به آیه قرآنی دارد که شهدا زنده‌اند و در نزد خدایشان روزی می‌خورند / می‌انگارند: مضارع اخباری / متوقّف: مسند

یک روز آتش جنگ، ناگاه جسم شهر را در خود گرفت. آن روزها گذشت؛ امّا این آتش که چنگ بر جسم ما افکنده، هرگز با مرگ، خاموشی نمی‌گیرد. آن نوجوانان رشید و دلاوران شهید چهارده - پانزده ساله اکنون به سرچشمهٔ جاودانگی رسیده‌اند. آنان خوب دریافتند که برای جاودان ماندن چه باید کرد. سخن عشق، پیر و جوان نمی‌شناسد.

آیا نوجوانان و چهارده - پانزده ساله‌های امروز می‌دانند که در زیر سقف مدرسه‌های خرّمشهر در آن روزهای آتش و جنگ چه گذشته است؟

رودخانهٔ خرّمشهر آن روزها هم بی‌وقفه گذشته است و امروز نیز از گذشتن، باز نایستاده است. یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و حیات معمول شهر متوقّف شد. کشتی‌ها به گل نشستند؛ اتومبیل‌ها گریختند و شهر خالی شد. رودخانه ماند و نظاره کرد که چگونه حیات حقیقی مردان خدا، ققنوس‌وار از میان خاکستر نخل‌های نیم سوخته، خانه‌های ویران، اتومبیل‌های آتش گرفته و کشتی‌های به گِل نشسته سر برآورد. عجب از این عقل باژگونه که ما را در جست‌وجوی شهدا به قبرستان می‌کشاند!

قلمرو زبانی: متوقّف: مسند / کشتی‌ها به گل نشستند: کنایه از این دارد که اقتصاد شهر از رونق افتاد / ققنوس‌وار: مثل ققنوس، پسوند (وار) پسوند شباهت است / عجب از این عقل باژگونه که ما را در جست‌وجوی شهدا به قبرستان می‌کشاند: اشاره به این دارد که شهدا را باید در دل جست‌وجو کرد نه در گوشۀ قبرستان.

شور زندگی یکبار دیگر مردان را به خرّمشهر کشانده است. شاید آنان درنیابند؛ امّا شهر در پناه شهداست. خرّمشهر شقایقی خون‌رنگ است که داغ جنگ بر سینه دارد...

مسجد جامع خرّمشهر، قلب شهر بود که می‌تپید و تا بود، مظهر ماندن و استقامت بود. مسجد جامع خرّمشهر، مادری بود که فرزندان خویش را زیر بال و پر گرفته بود و در بی‌پناهی، پناه داده بود. آنگاه که خرّمشهر به اشغال متجاوزان درآمد و مدافعان ناگزیر شدند که به آن سوی شطّ خرّمشهر کوچ کنند، باز هم مسجد جامع، مظهر همهٔ آن آرزویی بود که جز در باز پس‌گیری شهر برآورده نمی‌شد. مسجد جامع، همهٔ خرّمشهر بود. قامت استوار ایمان ایران شهر بود.

قلمرو ادبی: خرّمشهر شقایقی خون رنگ است که داغ جنگ در سینه دارد: تشبیه و استعاره مکنیّه از نوع تشخیص دارد. ابتدا نویسنده خرّمشهر را به شقایق تشبیه کرده است. سپس خرّمشهر را به مادر مصیبت زده تشبیه کرده که داغ فرزند در دل دارد.

شب آخر، شهید «جهان آرا» حرکت امام حسینی انجام داد؛ زمانی که مقرها را در خرّمشهر زدند و بچّه‌ها در خرّمشهر مقرّی نداشتند و به آن طرف شهر رفتند، او همهٔ بچّه‌ها را جمع کرد و گفت که اینجا کربلاست و ما هم با یزیدی‌ها می‌جنگیم. ما هم اصحاب امام حسینیم.

تا این را گفت، برای همه، صحنهٔ کربلا تداعی شد. گفت: «نمی‌توانم به شما فرمان بدهم. هر کس می‌تواند، بایستد و هر کس نمی‌تواند، برود؛ امّا ما می‌ایستیم تا موقعی که یا ما دشمن را از بین ببریم یا دشمن ما را به شهادت برساند. منتهی هر کس می‌خواهد، از همین الآن برود...».

بچّه‌ها همه بلند شدند و او را بغل کردند و بوسیدند و با او ماندند.

کربلا قرارگاه عشّاق است و شهید سید محمدعلی جهان‌آرا چنین کرد تا جز شایستگان، کسی در کربلای خرّمشهر استقرار نیابد. شایستگان آنانند که قلبشان را عشق تا آنجا انباشته است که ترس از مرگ، جایی برای ماندن ندارد. شایستگان جاودانند.

جنگ برپا شد تا مردترین مردان در حسرت قافلهٔ کربلای عشق نمانند. در پس این ویرانی‌ها معارجی به سال 61 هجری قمری وجود داشت و بر فراز آن، امام عشق، حسین بن علی (ع)، آغوش برگشوده بود. رزم‌آوران از این منظر آسمانی به جنگ می‌نگریستند که: «در هر وجب از این خاک، شهیدی به معراج رفته است؛ با وضو وارد شوید». این جمله را یک جوان بسیجی، مردی از سلالهٔ جوانمردان بر تابلوی دروازهٔ خرّمشهر نگاشته بود و خود نیز در سال 1367 به شهادت رسید.

شهید سید مرتضی آوینی

1- چرا خرّمشهر نماد هشت سال مقاومت، معرّفی شده است؟
زیرا خرمشهر به ساده‌ترین سلاح‌های دفاع تا آخرین لحظه در مقابل دشمن مقاومت کرد و مردم هر یک با جان و مال و ناموس خود از شهر دفاع کردند.

2- دریافت شما از جمله زیر، چیست؟ «حیات حقیقی مردان خدا، ققنوس وار از میان خاکستر نخل‌های نیم سوخته، سر برآورد».
زندگی واقعی مردان خدا همیشه دارای تولد است و هیچ گاه از بین نمی‌رود و پیوسته به فکر دیگران هستند.

واژه نامه

استقرار: قرار یافتن، آرام گرفتن
اشغال: جایی را به زورگرفتن، مکانی را تحت تصرّف درآوردن
آستان: درگاه، حضور، جناب
تداعی: از یک معنی به معنی دیگر پی بردن، به یاد آوردن
دِرَم: سکهٔ نقره، پول نقد، درهم
رنجه: آزرده، غمگین
زَهره: جرئت، شهامت
سُلاله: نسل، خلاصة هرچیز، برگزیده
شفاعت: خواهشگری، درخواست بخشش یا کمک از کسی برای دیگری
صومعه: عبادتگاه، دیر، محل عبادت
طرّار: دزد، راهزن
عارف: دانا، شناسنده
عطّار: عطر فروش، دارو فروش
عیال: همسر، همسر و فرزند، خانواده
غریب: ناآشنا، بیگانه و دور از وطن
فُلان: اشاره به یک شخص و چیز نامعلوم و مبهم
قافله: گروه مسافر، کاروان، همراهان، همسفران
قحطی: خشک‌سالی، نایابی
ققنوس: پرنده‌ای افسانه‌ای که گویند در آتشی که خود بر می‌افروزد، می‌سوزد و از درون خاکسترش دوباره نوزادی متولد می‌شود. به همین سبب این پرنده را رمز جاودانگی و فداکاری می‌دانند.
محفوظ: حفظ شده، نگاه‌داری شده
مشقّت: سختی، دشواری
مَظهر: نشانه، جلوه‌گاه
مَعارج: جمع معراج، نردبان‌ها، آنچه به وسیلهٔ آن بالا می‌روند.
مَقَرّ: قرارگاه، جای قرار و آرام
مُقرّب: نزدیک شده، کسی که قرب و منزلت پیدا کرده باشد.
مُلحَق: پیوسته شده، کسی یا چیزی که به دیگری پیوسته و متّصل شده باشد.
مُنتهی: آخر، پایان
مَنظر: جای نگریستن، چشم انداز
وَقفه: توقف، ایست
هوا: میل، آرزو

اعلام

سید مرتضی آوینی: شهید مرتضی آوینی در سال 1326 متولدّ شد و در سال 1372 در منطقهٔ فکّه به شهادت رسید. او فیلم‌ساز و سردبیر مجلّهٔ «سوره» بود. از فیلم‌های او می‌توان به «خان گزیده‌ها»، «حقیقت»، «روایت فتح» و «سراب» اشاره کرد.

ابلیس: شیطان؛ موجودی که موجب گمراهی، شرک، غرور، ظلم و بدبختی افراد بشر می‌گردد. در قرآن و روایات اسلامی آمده است که وی چون به امر الهی بر آدم (ع) سجده نکرد، از درگاه احدیّت رانده شد و به گمراه کردن خلق پرداخت.

محمد جهان آرا: یکی از فرماندهان شجاع و دلاور سپاه ایران که در مقاومت و حفظ و حراست از خرمشهر نقش بسزایی داشت. او در انفجار بمب در هواپیما به شهادت رسید.

رابعة عدویّه: وی در سال 135 ه.ق در بصره متولّد شد؛ در نیکوکاری و پارسایی و پاکدامنی و عبادت، مشهور است. رابعه در بیت‌المقدس درگذشت.

عطّار: شاعر و عارف ایرانی در قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری. عطّار به دارو فروشی و طبابت اشتغال داشته است. از آثار عطّار، «تذکرة الاولیا» به نثر و «منطق‌الطّیر»، «الهی‌نامه» و «مصیبت‌نامه» را به نظم می‌توان نام برد.

تذکرة الاولیا: کتابی است تألیف شیخ فریدالدین عطّار نیشابوری در شرح حال بزرگان عرفان و تصوف.

درسنامه آموزشی ادبیات فارسی کلاس نهم

درس 11: زنِ پارسا

خودارزیابی (صفحهٔ 85 کتاب درسی)

دانش زبانی: گروه فعلی (3)

فعل گذشته (ماضی) استمراری:

گذشته مستمر (جاری):

گفت‌وگو (صفحهٔ 86 کتاب درسی)

فعالیت‌های نوشتاری (صفحهٔ 87 کتاب درسی)

روان‌خوانی: دروازه‌ای به آسمان

فرصتی برای اندیشیدن (صفحهٔ 90 کتاب درسی)

واژه نامه

اعلام